خاتم کاری

هنر خاتم کاری :

خاتم کاری یکی از اصلی ترین و زیبا ترین هنر های ایرانی می باشد که ساخته آن علاوه بر اینکه دوق و سلیقه سازنده آن را نیاز دارد مستلزم صرف وقت و دقت و شکیبایی می باشد.

در دایره المعارف فارسی خاتم کاری هنر آراستن سطح اشیاء به صورتی شبیه موزائیک ، با مثلث های کوچک است. طرح های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است .این اشکال هندسی را با قراردادن مثلث های کوچک در کنار هم نقش بندی می کنند . مثلث ها را از انواع چوب ، فلز و استخوان می سازند. هرچه مثلث ها ریزتر وظریف تر باشند، خاتم مرغوب تر است .در یک طرح خاتم ، برای ساختن کوچک ترین واحد هندسی، حداقل سه مثلث و برای بزرگ ترین آن ، حداکثر چهارصد مثلث به کار می رود.

تاریخچه :

برخی از محققان معتقدند که خاتم کاری در دوره دیلمان در ایران و در شهر شیراز پایه گذاری شد و در عصر صفویه به اوج شکوفایی رسید.

در ایران پیش از ظهور اسلام گونه ای خاتم سازی رواج داشته به صورتی که از چوب یکرنگ مکعب هایی به اضلاع چهار میلی متر می بریدند و با طرح های گوناگون روی صفحه ای نصب و میخکوب می کردند , این شیوه تا چند قرن بعد  از اسلام هم متداول بوده است. در حال حاضر منبری خاتم کاری شده با این روش در مسجد جامع عقیق شیراز وجود دارد که بیش از هزار سال از زمان ساخت آن می گذرد.

 

برای ساخت خاتم چه مواردی نیاز است ؟              

                  

مواد اولیه مورد نیاز خاتم کاری شامل چوب فوفل ,آبنوس ,عناب, شاه چوب, آزاد, بقم,نارنج و شمشاد است و استخوان مورد استفاده استخوان ساق پا و دست شتر یا اسب , عاج فیل و استخوان مصنوعی می باشد و مفتول های فلز طلایی  یا  نفره ای ,مس , برنج , آلمینیوم است.

برای تهیه رنگ سبز مورد استفاده در خاتم کاری نشادر ,براده مس و سرکه را ترکیب می کنند و استخوان های برش خورده را در ظرف حاوی ترکیب این مواد قرارداده و برای مدت شش ماه مقابل نور خورشید قرار می دهند اما امروزه تهیه استخوان شتر کار دشواری می باشد به همین دلیل به عنوان جایگزین آن از چوب نارنج استفاده می کنند و برا رنگ سبز از رنگ سبز مخصوص رنگرزی پشم استفاده میکنند.

خصوصیات خاتم کاری مرغوب چیست؟

از ویژگی های خاتم خوب صاف بودن سطح کار و خالی نبودن هیچ جای خالی روی خاتم است , رنگ خاتم و مواد استفاده شده یکسان باشد و رنگ و شکل آن با گذشت زمان تغییر نکند , تمامی گل ها و اشکال بر روی کار قرینه باشند , استفاده از چوب های ارزشمند و کمیاب در ساخت مثلث های خاتم نظیر چوب آبنوس و فوفل , استفاده از طرح های غیر تکراری و پیچیده , استفاده از چند ضلعی هایی که بیش از شش ضلع داشته باشند , پشت برش های خاتم دارای پوشش آستر و چسب مرغوب باشد.

 

 نتیجه گیری:

خاتم کاری هنری است که از دیر باز درکشور ایران وجود داشته است و وجود آثار باستانی قدیمی گویای این مطلب است. و شیراز را مهد خاتم کاری می نامند.

هرچقدر طرح ها و نقش ها و مثلث ها برروی خاتم کاری ظریف تر و ریز تر باشد ارزش آن خاتم بالاتر می باشد.

ارسال دیدگاه