نمد

 

 

 

 

 

نمد چیست :

 

نمد مالی، یکی از دیرینه ترین هنرهای صنایع دستی محسوب می شود. نَـمَـد نوعی بافته سنتی زیراندازی است که از پشم تولید می‌شود. در فرانسه به آن فوتر می‌گویندمد درلغت پارچه ای کلفت است که ازپشم یاکرک مالیده سازند وازآن فرش وکلاه و جامه کنند.

نمدمالی، از قرن هاي متمادي و چه بسا از بدو شكل گيري زندگي اجتماعي انسان ها، به عنوان یکی از صنایع دستی تولیدی، وجود داشته است. انسان ها از زماني كه حيوانات وحشي را اهلي و براي پرورش به مناطق مختلف مانند ارتفاعات، دشت و غیره بردند، نياز به زيرانداز و تن پوشي گرم داشتند كه با توجه به وفور مواد اوليه و پي بردن به خاصيت پشم، هنرصنعت نمد مالی، شكل و رونق گرفت.

 

نمد ساده ترین نوع کف پوش است و ساخت آن احتیاج به دستگاه خاصی دارند. در نمد مالی در واقع از خاصیت طبیعی پشم که عبارت از در هم پیچیدن الیاف آن در اثر رطوبت و فشار است استفاده می شود. احتمال دارد که اولین بار بافندگانی که الیاف پشمی خود را شسته و برای گرفتن رطوبت آن با چوبدستی ضربه هایی به پشم می زده اند، موفق به کشف این خصوصیت پشم و در نتیجه موفق به بوجود آوردن صنعت نمدمالی شده باشند.

 

 

 

تاریخچه نمد:  

نمدهای ایران، در هر منطقه از این سرزمین، رازی سر به مهر دارند كه با شكل‌های تجریدی و نمادین و رنگ‌های برگرفته از طبیعت، بخشی از فرهنگ هنرهای عامیانه ما را تشكیل می‌دهند.

نمد در آسیا به‌ویژه در ایران از زمان‌های قدیم به عنوان لباس، كلاه و خیمه و زیرانداز به كار می‌رفته و در شرایطی سخت تولید می‌شده است. تهیه و ساخت نمد در ایران همچنان به‌صورت سنتی صورت می‌گیرد و هنرمند ایرانی با نقش و نگار و دستان توانمند و هنرمندانه خود بدان روح تازه‌ای می‌بخشد.

نمدمالی از ابتدایی ترین شیوه های نساجی است كه گفته می شود ابتدا در آسیای میانه به وجود آمد. ازدوره نوسنگی مردمی که باپشم سروکار داشته اند نمد را می شناختند . اسناد ومدارک چینی 2300 پیش از میلاد درباره پادری ظ¬زره وسپر نمدی خبر میدهد . درگورهای عصر مفرغ درآلمان نمدهایی پیدا شده که تاریخ آن به 1400 پیش از میلاد می رسد . در گور سکاهای سده پنجم پیش از میلادمسیح که در قسمتهای مستور از برف ویخ روسیه مرکزی پیدا شده اشیاء نمدی زیادی چون پرده قالی، عرقچین جل اسب و پتو به دست آمده است .

 

مناطق تولید نمد

نمدمالی در مناطق روستایی علی آباد كتول، سمنان، گنبد كاووس، كلاله، آق قلا گلستان، روستاهای مازندران، سبزوار و قوچان خراسان رضوی و استان لرستان و بندرتركمن و شهرستان اقلید رواج دارد. طرح و نقوش نمد تركمنی از بی نظیرترین نقوش از جهات تنوع و تعدد در هنرهای سنتی كشور به شمار میرود.

نمد تركمن از انواع مهم و معروف نمد ایرانی بوده كه در تركمن صحرا به ان “كچه” گفته میشود. تركمنها به نمدمالی “كچه باسماق “می گویند و آن را بمنظور پوشش اسب، زین و پوشاندن دیوارهای آلاچیق استفاده می كنند. كچه های تیره برای فرش كردن كف ودیواره آلاچیق نیز به كار میرود و این نوع گاهی دارای نقشهای تزیینی نیز میباشد.

بهترین نمد تركمن مربوط به قوم یموت است و هماكنون نیز بیشتر در مناطق یموتنشین رواج دارد زیرا پرورش و نگهداری گوسفندان نیز در این خانوادهها مرسوم است.

بدلیل اینكه تولید نمد نیاز به قدرت بدنی فراوان دارد در بیشتر نقاط ایران نمدمالی توسط مردان انجام می شود اما نمد تركمن را صرفا زنان تولید می كنند.

نمدمالی كوهستان بیشتر در روستاهای كوهستانی شهرستانهای گرگان، رامیان علی آبادكتول و مینودشت رواج داشته و در این مناطق به نمد “لمد” گفته می شود.

قطع واندازه تولیدات نمدی استاندارد نیست و بستگی به درخواست متقاضی دارد و نمدتركمنی به شكل منحنی است و نحوه اندازه گیری آن به وسیله وجب دست كه در تركمنی به “قاریش” معروف است انجام می گیرد.

 

مراحل ساخت نمد

تهیه پشم گوسفند از بازار توسط استاد کار

زدن پشم جهت بازشدن تارهای پشم از یکدیگر

قالب زنی نمد در این مرحله  بسته به نوع نمدکه زیرانداز باشد و یا تن پوش پشم زده شده را در محلی که از باد و باران موصون باشد بر روی گونی و یا کرباس پهن می کنند.

اگر از آن نمد به عنوان زیرانداز استفاده شود ابتدا اندازه آن و شکل کلی آن مشخص می شود

پیاده سازی نقش و طرح بر روی پشم با توجه به سلیقه استاد کار نمد کار

در این مرحله بر روی کار مورد نظر را با پشم سفید یا سیاه کامل می پوشانند.تا جایی که حدود نیم تا یک متر روی آن پشم می ریزند.

ریختن آب داغ یا محلول آب و صابون بر روی نمد تا تمام تار های پشم در هم تنیده شوند.

حال نوبت به مالش آن می رسد. پشم ها را همراه با پارچه یا حصیری که زیر آن است لوله می کنند و به شکل یک استوانه در می آورند و با طناب محکم می بندند و سپس یک یا چند نفر همزمان با دست یا پا با فشار زیاد آن را می مالند.در این مرحله پشم های خیس خورده با فشاری که بر آن ها وارد می شود کاملا به هم چسبیده می شوند.

 

 

 

خواص نمد

بنا بر اعتقادهای عامیانه نمد دارای خواص کشف شدهٔ بسیاری می‌باشد. به طور مثال:

درمان کمردرد و دردهای رماتیسم ودردهای ناشی از عمل جراحی مفاصل نیز با استفاده از نمد کاهش یافته  و امکان هرچه زودتر بهبود یافتن را تسریع می‌کند

نقش‌های سنتی نمد ارامشبخش می‌باشد و روی چاکراهای بدن تأثیر میگذارد و تماشای نقش ان احساس خوبی به انسان میدهد.

هنگام خوابیدن روی نمد گرمای حاصل از تماس بدن شمابا نمد تشدید میابد به همین سبب گردش خون به راحتی انجام می‌شود و هر گونه گرفتگی عضلات راتسکین میدهد

نمد روی بارهای مثبت و منفی بدن تأثیر میگذارد وآنرا در حالت نرمال نگه میدارد.

نمد خاصیت ضد اشعه دارد و با دستگاه‌های طلایاب، طلاهایی که داخل کیف نمدی هستند پیدا نمی‌شوند.

به ادعای نمدمالان نمد خیس را شمشیر نمیبرد یا حتی ضد گلوله می‌باشد.

بدلیل جذب رطوبت نمد کفی کفش یا کفش‌های نمدی از عرق و بوی بد پا جلوگیری می‌کند.

لباس نمدی در زمستان گرم و در تابستان خنک می‌باشد.

رنگهای مورد استفاده در نمدها :
قرمز ، سرمه‌ای، مشکی و سفید وبه ندرت سبز ، و رنگهای متن نیز ؛ سفید ، سفیدبور، مشکی،کبود،جوزی و مشکی تیره می باشد

نقوش نمد :

همچنان که در پیش از این گفته شد نقوش به کار رفته در نمد مالی از گنجینه های نقوش سنتی که به طور ذهنی به نسل جدید رسیده به کار گرفته میشود که در این منطقه شاید به تعداد انگشتان یک دست از آن نقوش باقی مانده باشد که انواع آن به قرار ذیل است :

1  نقش سر علمی
2 نقش سر انداز
3  نقش چاراینه (چهار آیینه)
4  نقش نیشابوری
5  نقش کردی
6 نقش تلفیقی و…

نقوش عمده در میان ایل یموت شامل “بوستانی، آلاجه، قوچق، امزگ، ساری ایچیان (عقرب) گل، كچه نقش، تیرانا، گزرمن، توینك نقش، دیهگزی (چشم شتر)، بستان نقش، دورت امزگ، تاریم نقش” بوده و نیز طرح قوچ كه در بیشتر دست بافتههای تركمن كاربرد دارد كه یكی از اصلیترین طرحهای نمد میباشد.

 

وسایل وابزار :
الف) ابزارهای حلاجی ( کمان حلاجی ، مشته)
ب) ابزارهای نمدمالی ( قالب نمد ، چوب قالب دار ، چوب نراد ، پنجره ، قیچی یا نقش بر ، تخته بزرگ چوبی ، یک رشته طناب یا ریسمان ، ظرف کوچک حلبی، سنگ کوچک مخصوص نگه‌داشتن نوارهای پشمی)

کمان حلاجی
قالب نمد
مشته

محصولات نمدی:

  • هد بند
  • جلیقه
  • ساق بند
  • زانو بند
  • کفی کفش
  • کیف
  • روکش صندلی ماشین
  • کمربند
  • کفش
  • پادری
  • جانماز
  • فرش

 

نگهداری از نمد و شستشوی نمد:

  • برای شستشوی نمد هرگز از ماشین لباسشویی استفاده نکنید
  • برای شستشوی نمد از آب سرد مواد شوینده ملایم نظیر پودر رختشویی استفاده کنید
  • برای شستشوی نمد بهتر است از آب سرد استفاده کنید و از شوینده های ملایم نظیرشامپو فرش رقیق شده
  • یا پودر رختشویی استفاده کنید
  • برای شروع شستن نمد ابتدا آن را با آب سرد کاملا خیس کنید
  • سپس با استفاده از دست و شوینده مناسب، نمد را بشویید
  • و هرگز آن را چنگ نزنید یا از برس برای شستشوی آن استفاده نکنید
  • زیرا سبب تخریب و آسیب به نمد می شود
  • و با رعایت این موارد به بهترین روش به نگهداری از نمد خود بپردازید
  • توجه داشته باشید که نه تنها برس، که استفاده از هر جسم سختی هنگام شستشوی آن می تواند
  • موجب آسیب دیدن نمد خواهد شد
  • پس از شستشو، نمد را برای خشک شدن در برابر آفتاب روی شیبی ملایم پهن کنید
  • و از آویزان کردن آن بپرهیزید زیرا سبب کش آمدن و دفرمه شدن نمد خواهد شد
  • در پایان هرگز نمد را اتو نکنید
  • با رعایت موارد بالا می توانید از عمر نمد را حتی به 70 سال برسانید

نتیجه گیری :

نمد یا فوتر یک بافته سنتی در ایران است که از پشم گوسفند بدست می آید

نمد برخلاف سایر دست بافته ها از رج زدن و درهم تنیدن تار و پود ها بدست نمی آید

بلکه توسط فشار و رطوبت پشم ریسیده شده ، مجعد می گردد و پوسته ای شدن پشم را فراهم می کند

از نمد میتوان برای مکان های پر رفت و آمد استفاده می گردد زیرا فشار ایجاد شده توسط تردد افراد روی آن سبب محکمتر شدن نمد می شود

پس با خیال راحت برای نگهداری از نمد آن را در مکان پر رفت و آمد قرار دهید

اما بدانید که گذاشتن اجسام سنگین روی آن می تواند به نمد در طولانی مدت آسیب برساند

 

ارسال دیدگاه