پاپیه ماشه

 

 

 

 

 

 

 

پاپیه ماشه چیست؟

 

پاپیه ماشه به فرانسوی: papier-mâché یکی از صنایع‌دستی است که معنای آن مچاله کردن است. شاید دلیل نام‌گذاری آن به خاطر استفاده از کاغذهای باطله باشد. موادی که به ساخت در این هنر کمک می‌کنند تکه‌های کاغذ یا خمیرکاغذ است که گاهی برای چسبندگی بیشتر و تقویت آن استفاده می‌شوند.

مجسمه‌سازی با این روش، روش نوینی نیست و در جهان کاربردهای بسیاری دارد، چراکه مواد اولیه این هنر روزنامه‌ها و چسب چوب را می‌توان به‌سادگی در محیط پیرامون پیدا کرد و بهترین پیشنهاد برای آغاز کارهای هنری و ساخته مجسمه است. چراکه هم ارزان و هم در دسترس همگان قرار دارد و بر خلاف بسیاری از رشته‌های هنری نیاز به خرید ابزار گران قیمت ندارد.

 

 

 

 

 

تاریخچه پاپیه ماشه در جهان:

کهن‌ترین آثار یافت شده از جنس پاپیه ماشه از آنِ سلسله «هان» چین بوده است، اشیایی همچون درپوش ظرف و کلاه‌های تشریفاتی و نظامی.

خاستگاه این هنر قدیمی کشورهای شرق آسیا بوده است و در قرن ۱۵ میلادی با ورود این هنر به اروپا، برای ساخت مجسمه‌های کوچک مذهبی استفاده می‌شده است. فرانسوی‌ها در قاره‌ی سبز اولین مردمانی بودند که توانستند شکل تازه‌ای به پاپیه ماشه بدهند و آن را به‌صورت تجاری فرآوری کنند. ازجمله پیکره‌هایی که با این شگرد ساخته‌شده‌اند می‌توان به مجسمه غول پیکر «نا نا» اشاره کرد. اما یک سده بعد کارخانه‌های بسیاری در سرتاسر کشور پهناور روسیه، انگلستان و در آینده در تمام کشورهای اروپا و سپس در قاره‌ی جدید الکشف آمریکا راه اندازی شدند.

آثار گوناگونی در این کارخانه‌ها تولید می‌شد که از این آثار می‌توان با توجه به کاربرد آن دوران، جعبه مداد، آباژور، انواع مجسمه و عروسک و … را نام برد. ولی امروزه در آمریکا کاربرد دیگری نیز به آن اضافه‌شده است و از پاپیه ماشه برای ساخت تابوت استفاده می‌شود.

 

تاریخچه پاپیه ماشه در ایران:

در ایران نیز این هنر در روزگار صفویان گسترده بسیاری پیدا کرد که با به کارگیری چسب و کاغذ آثار تازه‌ای را هنرمندان ایرانی خلق کردند. ولی کمی بعد هنرمندان و صنعتگران ایرانی پس از آشنایی بیشتر با ساخت مقوا، روش‌های جدیدی را در این حوزه ابداع کردند و هنر ایرانی را با ساخت آثاری چون قلمدان، قاب آئینه، جلدهای روغنی، رحل قرآن و دیگر اشیایی که در صنایع‌دستی ایران به هنر «لاکی» معروف هستند، به رخ جهانیان کشیدند. لاکی در زمان آغاز پادشاهی شاه‌تهماسب بود که به‌دست هنرمندان کاسپیانی ابداع شد. بنابراین قزوین را می‌توان خاستگاه اصلی هنر لاکی نامید که در آینده در اصفهان نیز گسترش یافت.

آماده سازی پاپیه ماشه:

برای ساخت یک محصول پاپیه ماشه ابتدا باید زیرساخت آن آماده شود که ساخت آن بسته به نوع محصول به سه روش می تواند انجام شود.

الف- چلواری(نوعی پارچه پنبه ای)

ب- خمیری

ج- کاغذی

 

 

 

الف- روش چلواری:

این روش در زمان های گذشته متداول بوده است. چلوار را با سریشم و مقداری شیره انگور آغشته می کردند و سپس آنرا به اندازه دلخواه چندلا کرده، با مشته می کوبیدند و از آن مقوایی محکم می ساختند که پاره پاره کردنش به آسانی صورت نمی گرفت.

ب- روش خمیری:

حوضی را که آبش با شور آمیخته است یا کاغذ های باطله و لباس های کهنه پنبه ای پرکرده و بعد آنرا رها کرده و گاهی آنرا با کوبه ای می کوبند و با پارو بهم می زنند وسریشم به آن می افزایند تا خمیری قهوه ای بدست آید. سپس این خمیر را بر روی پارچه های گسترده شده بر روی زمین ریخته و با ماله ای چوبی آنرا مسطح و صاف می کنند.  پس از خشک شدن، کاغذی ضخیم و نرم به رنگ خاکی مایل به خاکستری بدست می آید که خاصیت جذب فراوان دارد. سپس چند لایه از این کاغذها را روی هم گذاشته و با مشته کوبیده، مقوا تهیه می کنند که استقامت مقوای چلواری را ندارد، پس از بریدن به اندازه دلخواه بوسیله گزن زهی بر روی آن غلتانیده تا پرزهای اضافی را به دور خود تابانیده و جمع کند، سپس لبه ها را با تراش نازک کرده و با سوهان کشیدن و سمباده زدن سطح آنرا هموار و یکدست می کنند. این روش نیز امروزه مورد استفاده قرار نمی گیرد.

ج-روش کاغذی:

در روش کاغذی که در حال حاضر معمول است، یک برگ کاغذ مرغوب را در آب خیسانده و بر روی قطعه سنگ مرمری که معمولا ابعاد آن 15×50×60 سانتیمتر است، پهن کرده به گونه ای که حباب هوا در زیر کاغذ باقی نماند، سپس کاغذ های نامرغوب، باطله یا روزنامه را که به اندازه دلخواه بریده شده در محلول سریش فرو برده و بر روی آن می چسبانند.

 

شیوه کار:

برای ساخت اشیاء پاپیه ماشه ابتدا باید زیرساخت آن آماده شود و زیرساخت نیاز به قالب دارد. قالب ها  اغلب از چوب های سخت مانند چوب گردو ساخته می شوند که خوب با سمباده صیقلی شده اند. بدین منظور ابتدا روی قالب ها را صابون می کشند یا لایه ای کاغذ روغنی روی قالب قرار می دهند تا خمیرکاغذ یا لایه های مقوا به قالب نچسبند. لایه های مقوا یا کاغذ را روی قالب گذاشته و مرحله به مرحله چسب سریشم یا چسب چوب می زنند. پس از خشک شدن پاپیه ماشه، مقوا را از قالب جدا می کنند. سپس سطح قلمدان را با مهره چوبی صیقل داده و با لاک مخصوص که آن را به رنگ سیاه یا قهوه ای تیره آورده اند سطح خارجی محصول را می پوشانند. این لاک از روغن کمان یعنی ترکیبی از سندروس و روغن برزک تهیه می شود. البته امرزه از روغن جلا بجای لاک مخصوص( روغن کمان) استفاده می شود. سپس در صورت دلخواه با رنگ گواش روی آن نقاشی شده و برای ثبات رنگ، افزایش مقاومت و جلا یافتن محصول، تمام سطح آن با لایه ای از پلی استرشفاف یا روغن جلا پوشانده می شود. چون تهیه پاپیه ماشه دشوار است، امروزه اغلب از مقوا آماده به جای آن استفاده می کنند.از آنجائیکه زیرساخت این فرآورده کاغذ است برای حفاظت از آن می بایستی مانند تولیدات کاغذی عمل کرد. بدین معنی که آب، رطوبت مداوم، ضربه، فشار مکانیکی، اشیاء تیز و برنده به آن آسیب می رسانند.امروزه شهرهای اصفهان، تهران و مشهد مهم ترین مراکز ساخت و تولید محصولات پاپیه ماشه هستند ( یاوری، 1392: 72).

انواع محصولات پاپیه ماشه عبارتند از: قلمدان، جا قلمی، قاب آینه، قاب عکس ، جعبه ی آرایش و جعبه ی جواهرات، رحل قرآن، جعبه دستمال کاغذی، جاسوزنی، جعبه مضراب و….

 

 

نتیجه گیری :

پاپیه ماشه چیست ؟

پاپیه ماشه یکی از صنایع دستی است که در گذشته نقاشی لاکی یا نقاشی روغنی نیز نامیده می شد .

علت نامگذاری :

پاپیه ماشه در اصل لغتی فرانسوی است به معنای کاغذ فشرده ( پاپیه به معنای کاغذ و ماشه به معنای مچاله کردن ) و علت نامگذاری آن این است که کاغذ را پس از خمیر کردن با سریش مخلوط کرده و تحت فشار قرار می‌دهند تا زیرساخت کار تولید شود .

تهیه کاغذ :

برای تهیه کاغذی محکم از پاپیه ماشه که بتوان از آن در ساخت وسایل استفاده کرد ابتدا برگ های کاغذ آهار نخورده را از دو طرف با سریش آغشته می‌کنند و بهم می‌چسبانند و سپس در قالب های فلزی قرار می‌دهند تا در دمای ۱۰۰ درجه فارنهایت خشک شود . محصول بدست آمده دارای مقاومت و دوام زیاد در برابر رطوبت است .

موارد استفاده :

این هنر بیشتر برای مجسمه سازی ، ساخت قلمدان ، قاب قرآن و جلد کتاب به کار می‌ رود .

طرز ساخت خمیر پاپیه ماشه :

مواد و وسایل لازم :

شانه ی تخم مرغ ، چسب چوب یا چسب کاغذ دیواری

روش کار : بصورت مختصر:

شانه ی تخم مرغ را در آب گرم خیس کنید ، پس از چند ساعت آب آنرا گرفته و درون مخلوط کن یا چرخ گوشت بریزید تا بصورت خمیر در بیاید چسب چوب رقیق شده ( با آب رقیق کنید ) را به آن اضافه کرده و حسابی ورز بدهید . بعد از آماده شدن خمیر ، ظرفی که میخواهید از آن به عنوان قالب استفاده کنید را با وازلین حسابی چرب کرده ( برای شروع کار از حجمهای ساده مثل کاسه یا بشقاب بلوری استفاده کنید ) و روی آنرا سلفون بکشید ، سلفون را هم چرب کرده وشروع به قالب گیری با خمیر کنیدمعمولا ۲۴ ساعت و گاهی هم بیشتر طول میکشه تا ظرف شما خشک بشه و بتونید از قالب جداش کنید . پس از حاضر شدن ظرفتون اونو با ۱ یا ۲ دست رنگ اکریلیک کاملا رنگ کنید و بنا به سلیقه ی خودتون اونو پتینه کنید . نکته : آسونترین راه برای ساختن ظرف با این خمیر ، استفاده از ظروف یکبار مصرفه . کسانی که براشون قالب گرفتن سخته میتونن خمیر و مستقیما روی ظروف یکبار مصرف بکشن و بعد از خشک شدن اونو رنگ کنن .

 

کلیدواژه : پاپیه ماشه
ارسال دیدگاه