خاتم کاری

خاتم کاری چیست

 

خاتم کاری یکی از اصیل ترین و زیباترین شاخه های صنایع دستی ایران می باشد.

این هنر از چندضلعی های منظم، منفاوت و رنگین بر سطح اشیا بر اساس طرحی هندسی تشکیل می شود.

این چند ضلعی ها را از انواع چوب و فلز و استخوان می سازند.

چوب های به کار رفته در ساخت خاتم از آبنوس، گردو، عناب، نارنج، کبوده و … تشکیل می شود.

ویژگی های خاتم اصل

یکی از این ویژگی های مهم خاتم مرغوبیت آن است.

مرغوبیت خاتم را منظم و دقیق بودن طرح ها نشان می دهد.

هرچه از قطعه های فلزی و برنج بیشتر استفاده شده باشد مرغوبیت آن افزایش می یابد.

نقش و نگار های پیچیده ارزش محصول را بیشتر می کند .

خاتمی که تمامی اجزای آن با دست ساخته شده است خاتم اصل به شمار می رود.

خاتم کاری تقلبی

خاتم کاری تقلبی و غیراصیل نسبت به قبل در بازار زیاد شده است.

خاستگاه هنر خاتم کاری در دوره صفوی در ایران ، اصفهان بوده است .

در دوره قاجار به نهایت کمال خود رسید و جزو صنایع دستی زیبای ایران می باشد.

آثارخاتم کاری بر روی خیلی از کاخ ها و دیوار های قدیمی دیده می شود.

خاتم کاری ابتدا از ساخت منبر شروع شده است.

شیراز شهر اصلی تولید خاتم کاری می باشد و در اصفهان و تهران هم رشد و تنوع پیدا کرده است.

انواع خاتم کاری

هنر خاتم به دو نوع خاتم مثلث و مربع تقسیم بندی می شود.

خاتم مثلث به دو نوع خاتم مثلث متساوی الساقین و خاتم مثلث متساوی الاضلاع تقسیم می شود.

خاتم متساوی الاضلاع

در این نوع خاتم، اجزاء تشکیل دهنده به شکل مثلث متساوی الاضلاع هستند.

خاتم متساوی الاضلاع بیشتر در متن اثر به کار می رود، اما در حاشیه نیز دارای کاربرد است.

 

خاتم متساوی الساقین

در این نوع خاتم، اجزاء تشکیل دهنده به شکل مثلث متساوی الساقین هستند.

خاتم متساوی الساقین بیشتر به صورت تک گل ساخته می شود.

ساخت این نوع خاتم نیازمند ظرافت بسیار بالایی است و بیشتر در گره چینی مورد استفاده قرار می گیرد.

خاتم مربع

اجزای تشکیل دهنده این نوع خاتم به شکل مربع، مستطیل، متوازی الاضلاع و ذوزنقه است.

ساخت این نوع خاتم، نیازمند قامه بندی چندباره است.

خاتم مربع بیشتر در حاشیه استفاده می شود، اما در متن نیز قابل استفاده است.

ویژگی های خاتم کاری

یک محصول خاتم کاری مرغوب با دقت و ظرافت بالایی تولید می شود و از ویژگی هایی برخوردار است که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود.

توازن نقوش و عدم ناهمگونی

نقوش به کار رفته در خاتم، در هر سمت باید به شکل قرینه و متوازن باشد و از طرفی شی خاتم کاری شده ناهمگونی نداشته باشد.

پوشیده بود سطح خاتم

از آن جایی که در خاتم کاری، مثلث ها بر روی سطح مورد نظر، چسبانده می شود، وجود فضای خالی در میان آنها، به زیبایی کار لطمه می زند.

بنابر این باید تمامی سطح خاتم با پلی استر پوشانده شده باشد.

مرتب بودن مثلث ها

مثلث ها باید با دقت در کنار یکدیگر چسبانده شده باشند تا سطح شی، صاف و بدون برآمدگی یا تیزی باشد.

رنگ آمیزی مناسب

رنگ به کار رفته در مثلث ها، باید به صورت یک دست باشد و هیچ بخشی از آن به صورت غیر متعارف، پر رنگ تر یا کم رنگ تر از بخش دیگر نباشد.

آستر کردن برش ها

برای استحکام و زیبایی بیشتر برش های خاتم، باید سطح زیرین آنها را آستر کرد.

برای این کار معمولا از سریشم گرم استفاده می‌شود.

استفاده از لاک مخصوص

برای جلوگیری از آسیب دیدن محصول در مقابل رطوبت، از لاک مخصوصی استفاده می شود.

این لاک باید همه قسمت ها را بپوشاند تا بتوان خاتم را برای مدت طولانی نگهداری نمود.

نکات مهم در خرید صنایع دستی خاتم کاری

  • چون مبنای تقوش خاتم اشکال هندسی است بالطبع زیبایی آن اشکال منوط به رعایت نظم در آنهاست.
  • مهم ترین اصل برای یک خاتم خوب داشتن نظم هندسی است.
  • توجه و دقت کافی در چسباندن قطعات به کار رفته باشد.
  • صاف بودن سطح خاتم،چیدمان و قرینه سازی و موزون بودن نقوش باید مدنظر قرار گیرد.
  • استفاده زیاد از استخوان و مفتول های فلزی در مساحت کم
  • در ساخت مثلث ها از چوب های ارزشمند و کمیاب نظیر آبنوس و فوفل و … استفاده شده باشد.
  • کوچک بودن مثلث ها و استفاده کمتر از رنگ های شیمیایی
  • دارا بودن طرح های غیر تکراری و پیچیده

انواع محصولات تولید شده در هنر خاتم کاری

هنر خاتم قابلیت پیاده سازی بر روی انواع سطوح را دارد.

به همین دلیل محصولات متنوعی را می توان با استفاده از این هنر  ساخت و تزیین نمود.

در میان این محصولات می توان به قلمدان، انواع قاب، صندوقچه، جعبه جواهرات، رحل قرآن، شمعدان، ظروف شیرینی خوری و قندان اشاره کرد.

 

تمیزکاری محصولات خاتم کاری

  • استفاده از یک دستمال خشک
  • یک دستمال معمولی برای تمیزکردن محصول خاتم کاری کافی است. توجه داشته باشید که این دستمال باید خشک باشد.
  • استفاده از الکل
  • اگر باز هم آثار لکه بر روی محصول خاتم‌ کاری شده باقی مانده از مقدار کمی الکل استفاده کنید.
  • برای خاتمی که شفافیت خودراازدست داده بهتراست از الکل استفاده نشود.
  • محل مناسبی را برای نگهداری آن در نظر بگیرید.
  • محافظت در برابر رطوبت و نور مستقیم آفتاب
  • خاتم را در مقابل رطوبت حفظ کنید و مخصوصا در مقابل باد مرطوب کولر قرار ندهید.
  • محل نگهداری آن در معرض نور آفتاب نباشد چون شفافیت خود را از دست خواهد داد.
ارسال دیدگاه